مطالعات مختلف نشان مى دهد بى خوابى مزمن در ايجاد اختلالات خلقى و روانى موثر است و باعث پايين آمدن كيفيت زندگى مى شود.
بر اساس مقالهاى كه توسط دكتر «محمدرضا قينى » متخصص بيماريهاى مغز و اعصاب در سمينار آموزشى اختلالات خواب ارايه شد، مطالعاتى كه وجود اختلال كاركرد در روز را براى تشخيص بى خوابى لازم مى دانند، شيوع بى خوابى را ۱۰ تا ۱۵درصد گزارش كردهاند.
بر اساس اين مقاله بى خوابى در افراد مسن شايعتر است و همچنين در زنان، افراد بيكار، افراد با سطح تحصيلات پايين، افراد طلاق گرفته، افسرده، معتادان و افراد مبتلا به بيماريهاى جسمى بيشتر ديده مى شود.
در افرادى كه بى خوابى دارند احتمال بروز افسردگى، اضطراب و اعتياد افزايش مى يابد.
اختلال كاركرد روزانه از عوارض مهم بى خوابى است و علاوه بر اين خستگى، بى حالى، اختلال حافظه و تمركز و ناراحتيهاى جسمى مانند سردرد از ديگر عوارض بى خوابى است.
در اغلب موارد بى خوابى حاد با استرسهاى محيطى، بيماريهاى حاد و يا به هم خوردن ريتم خواب در تغيير مكان كه منحر به تغيير شديد ساعت مى شود در ارتباط است. بيشتر اين موارد با رفع استرس زمينهاى بهبود مى يابند.
بى خوابى مزمن حالت پيچيدهاى دارد به گونهاى كه بعضى از محققان معتقدند برخى افراد از نظر سايكوفيزيولوژيك استعداد بيدارى دارند.
دراين افراد ضربان قلب تندتر و متوسط درجه حرارت بدن و ميزان متابوليسم روزانه بالاتر است كه در چنين افرادى زمينه يك استرس محيطى مثل بيمارى جسمى، اختلال روانى، تغيير مكان كه تغيير شديد ساعت ايجاد ميكند و استرس اجتماعى يا شغلى باعث شروع بى خوابى مى شود.
اختلالات روانى بخصوص افسردگى، علت ۴۰درصد از بى خوابيها است. داروهايى كه باعث ايجاد اختلال خواب مى شوند شامل تركيبات متيل گزانتين (قهوه و تئو فيلين)، استروييدها، داروهاى ضد فشار خون و بعضى از داروهاى ضد افسردگى مانند بوپروپيون هستند.
در جوامع صنعتى اختلالات خواب در ارتباط با تغيير نوبت كارى شايع است و همچنين در افراد نابينا نيز با توجه به عدم تنظيم ريتم خواب با ريتم روزانه، فازهاى اختلالات خواب ديده مى شود.
بيماريهاى جسمى نيز با مكانيسمهاى مختلف مثل ايجاد درد، اختلال در مكانيسم خواب رفتن، عوارض دارويى و ايجاد افسردگى باعث بى خوابى مى شوند.
علاوه بر اين بى خوابى در بيماران مبتلا به سرطان، ايدز، بيماريهاى مزمن ريوى، اختلالات مفصلى و بيماريهاى درژنراتيو مغزى شايع است.
براى درمان بى خوابى روشهاى دارويى و غير دارويى وجود دارد. بررسيها نشان مى دهد درمانهاى دارويى اگر چه در درمان بى خوابى حاد موثرند ولى در موارد بى خوابى مزمن در طى زمان اثر خود را از دست مى دهند. در حالى كه درمانهاى غير دارويى اثرى طولانى دارند.
روشهاى غير دارويى شامل بهداشت خواب، آموزش استراحت و شل كردن عضلات، يادآورى خاطرات خوشايند ، روش قصد متضاد (از بيمار خواسته مى شود در ابتداى خواب قصد كند بيدار بماند) و درمان شناختى است.
اولين سمينار آموزشى اختلالات خواب و روشهاى تشخيص و درمان آن توسط مركز تحقيقات گوش، حلق، بينى و سر و گردن دانشگاه علوم پزشكى ايران از پنجم تا هفتم مهرماه سال جارى در بيمارستان حضرت رسول اكرم برگزار شد.
