گزارشى از برگزارى دو كارگاه هاى آموزشى در زمينه مسائل اضطراب كودكان
1384/08/28
معاونت توانبخشى سازمان دفاع از قربانيان خشونت به مناسبت روز جهانى كودك دو كارگاه آموزشى با عنوان هاى «تربيت جنسى كودكان» و «بررسى اختلالات شايع روانپزشكى كودكان» برگزار كرد. در كارگاه آموزشى تربيت جنسى كودكان كه چندى پيش در محل سازمان دفاع از قربانيان خشونت برگزار شد، فاران حسامى، كارشناس ارشد مشاوره از كانادا علاوه بر تعريف تربيت جنسى به تبيين اهداف و ابعاد مختلف تربيت جنسى پرداخت. همچنين دكتر شكوفه رادفر، فوق تخصص روانپزشكى اطفال در كارگاه «بررسى اختلالات شايع روانپزشكى كودكان» به مسأله اضطراب در كودكان و تظاهرات آن پرداخت.
فاران حسامى كارشناس ارشد مشاوره از كانادا در كارگاه آموزشى «تربيت جنسى كودكان» با اشاره به تعريف تربيت جنسى و اهداف آن گفت: اولين قسمت از هويت جنسى هر فرد كه عيان است و نمى توان آن را پنهان كرد، بدن وى است، به همين دليل ما در بحث تربيت جنسى درباره تصور نوجوان از بدن خودش با وى صحبت مى كنيم.
وى با اشاره به دواير جنسيت كه در مبحث هويت جنسى مطرح مى شود، اظهار داشت: اين دواير از بخش هايى ازجمله قسمت فيزيولوژيك كه مربوط به اندام ها و هورمون هاى جنسى است، تصور بدنى فرد از خود و احساسى كه نسبت به آن دارد، برقرارى ارتباط صميمانه و دوست داشتن، جنسى سازى روابط و آگاهى دادن تشكيل شده است كه درمورد هركدام از اين بخش ها با نوجوان صحبت مى شود.
حسامى به تعريف ابعاد مختلف تربيت جنسى پرداخت و آن را در سه بخش ابعاد جسمانى، انسانى و اخلاقى _ مذهبى خلاصه كرد. وى با بيان اين كه بايد بدانيم در تربيت جنسى به دنبال چه مى گرديم و هدفمان چيست، اظهار داشت: ايجاد رابطه سالم، شناخت خود و جنس مخالف به عنوان يك انسان پيش از اين كه وى را يك جنس بدانيم، در بحث ابعاد انسانى تربيت جنسى قرار مى گيرد.
اين كارشناس ارشد مشاوره نداشتن رابطه خارج از ازدواج، احترام به اعتقادات مذهبى و پذيرفتن رابطه جنسى در جنبه توليدمثل به عنوان يك رابطه مقدس مذهبى را ازجمله مباحثى دانست كه در بعد اخلاقى _ مذهبى تربيت جنسى قرار مى گيرند.
حسامى با تأكيد بر اين كه تربيت جنسى از همان لحظه تولد آغاز مى شود، گفت: بچه بايد تشويق شود و بداند كه درمورد همه چيز مى تواند با پدر و مادر صحبت كند، برخورد صريح و خشن نسبت به رفتار بچه سبب مى شود كه ديگر نتوان با وى مذاكره كرد چون وى پيام خود را دريافت كرده است و مى داند كه هر چيزى را نمى تواند با پدر و مادر خود مطرح كند.
وى درمورد جواب دادن به سئوالات فرزندان در زمينه مسائل جنسى اظهار داشت: جواب والدين به فرزندان بايد ساده، صادق، مختصر و متناسب با سن آنان باشد، ضمن اين كه اگر سئوالى شد كه در همان لحظه نمى توانستيم به فرزند خود جواب صريح دهيم خيلى راحت مى توانيم به او بگوييم نمى دانيم و به اين ترتيب فرصتى خواهيم يافت تا جواب مناسب را براى فرزند خود بيابيم. حسامى صحبت، آموزش و تمرين موقعيت هاى خطرناك درمورد كودكان را يكى از مهارت هاى پيشگيرى از سوءاستفاده جنسى برشمرد و افزود: درمورد سئوالات و افكار فرزندمان بايد به وى اطمينان بدهيم كه همه اين ها طبيعى و در جايگاه خود مهم است.
دكتر شكوفه رادفر فوق تخصص روانپزشكى اطفال نيز در كارگاه آموزشى و بررسى اختلالات شايع روانپزشكى كودكان، با بيان اين كه منشأ ۸۰ درصد اضطراب كودكان خانواده است، گفت: اضطراب در كودكان خيلى شايع است و ناخن جويدن، تيك، بى اختيارى ادرارى و انواع ترس ها ازجمله علايم شايع اضطراب در كودكان است.
اين استاد دانشگاه يكى از تظاهرات اضطراب را در كودكان، امتناع آنان از رفتن به مدرسه عنوان كرد و ادامه داد: معمولا ماندن كودكان در خانه، به علت تعطيلى و يا بيمارى سبب مى شود آنان به دلايل مختلف ازجمله ترس از جدايى از مادر، محبت زياد مادر به بچه، توجه بيش از حد اطرافيان و سلب وظايف و مسئوليت هاى درسى از رفتن به مدرسه امتناع ورزند.
وى يكى از دلايل ايجاد اضطراب در كودكان را اختلاف، كشمكش و تعارض والدين دانست و افزود: دعواهاى خانوادگى بايد تا حد امكان كنترل شوند. تهديد به جدايى و ترك خانه از سوى پدر و مادر در اين دعواها سبب مى شود كه كودك بترسد كه با رفتن او به مدرسه والدين او را ترك كنند. اين استاد دانشگاه مهم ترين راهكار براى كودكى كه دچار ترس از مدرسه شده است را تشويق كودك به مدرسه رفتن عنوان كرد و اظهار داشت: اگرچه براى بچه جدايى از مادر سخت است اما اگر بتوانيم عوامل ايجاد اضطراب را كنترل كنيم و كودك را به مدرسه رفتن تشويق كنيم، وى سريع به محيط مدرسه انس مى گيرد، محيط را قبول مى كند و اضطرابش كم مى شود. رادفر با بيان اين كه اگر اين عمل را انجام ندهيم طول مدت اضطراب را بيشتر كرده ايم، ادامه داد: استقبال از كودك در مدرسه آشنايى وى با مسائل مهد و مدرسه پيش از شروع مدرسه و تبليغات از سوى رسانه ها در اين مورد سبب مى شود كه اضطراب كودك كم شود. وى ناخن جويدن را يكى از نشانه هاى اضطراب توصيف كرد و اين عمل را در بچه هاى مضطرب خيلى شايع دانست و گفت: متأسفانه هم اكنون پخش كارتون هاى تخيلى _ هيجانى در تلويزيون رو به افزايش است و كودكان هنگام تماشاى اين گونه برنامه ها، دچار هيجان مى شوند و شروع به جويدن ناخن مى كنند.
اين استاد دانشگاه راه حل برطرف كردن اين مشكل را بى توجهى به چنين رفتارى دانست و افزود: مهم آن است كه ما به اين رفتار بچه توجه مثبت و يا منفى نكنيم زيرا هر دو اين گونه برخوردها سبب تقويت رفتار بچه مى شود و درواقع تنها كارى كه بايد انجام داد آن است كه دست بچه را به صورت غيرمستقيم از دهانش خارج كنيم.
رادفر رفتارهاى تكرارى را يكى ديگر از تظاهرات اضطراب در كودكان ذكر كرد و گفت: ممكن است والدين و يا مربيان تصور كنند كه كودكان با رفتارهاى تكرارى همچون تكان خوردن شانه، پلك زدن و يا تكرار مرتب يك كلمه به صورت پشت سرهم قصد مسخره كردن آنان يا بر هم زدن نظم كلاس را دارند، اما چنين نيست و بچه در چنين حالتى دچار تيك شده است كه شامل تيك هاى حركتى و صوتى مى شود.
وى درمورد نحوه برخورد با تيك كودكان گفت: راهكارهاى برخورد با تيك ها تا زمانى كه گذرا هستند و بيشتر از چند ماه از شروع آن نمى گذرد، عدم توجه و يافتن عامل اضطراب بچه و در صورت امكان رفع آن است.
اين استاد دانشگاه با اشاره به شب ادرارى كودكان به عنوان يكى ديگر از علايم بروز اضطراب اظهار داشت: ما انتظار داريم بچه ها در حدود سه سالگى و حداكثر تا پنج سالگى بتوانند كنترل ادرار را به دست بياورند ولى بچه اى كه كنترل ادرار ندارد و دچار مشكلات جسمانى مربوط به كليه، مثانه، غدد و ديابت نيست، مشكل شب ادرارى را به عنوان يكى از تظاهرات اضطراب دارد.
اين استاد دانشگاه تأكيد كرد: هميشه اتفاق هاى بد سبب ايجاد شب ادرارى نمى شود؛ شايد مسافرت كوتاه مادر، ورود خواهر و برادر جديد و... سبب ايجاد اضطراب در بچه ها شود.
رادفر افزود: ممكن است كودكى دچار اضطراب شود ولى هيچ كدام از اين تظاهرات را نداشته باشد، ولى از حضور و صحبت كردن در جمع بترسند كه در اين صورت بايد مدت طولانى ترى تحت نظر پزشك و مشاور مورد درمان قرار گيرد.
اين استاد دانشگاه بر آشنايى پدر و مادر با مسير طبيعى رشد كودكان تأكيد كرد و افزود: والدين در اين مسير بايد مشكلات رفتارى و طبيعى كودك را به شكل كوتاه مدت نه ببينند و نه بشنوند، در واقع عدم توجه مثبت يا منفى سبب مى شود اين رفتارها به مرور كمرنگ شوند و از بين بروند.
رادفر ادامه داد: در صورت تكرار اين گونه رفتارها لازم است يك توضيح كوتاه به بچه بدهيم و رفتارهاى مطلوب بچه را تقويت و تشويق كنيم تا به تدريج رفتارهاى مثبت كودكان آنقدر زياد شوند كه جاى آن رفتار نامطلوب را بگيرند
.
وى اظهار داشت: همه بچه ها هنگامى كه به دنيا مى آيند به عنوان موجودى كه هيچ نوع توانايى ندارد شناخته مى شوند؛ نوزاد رشد مى كند و خيلى از توانايى ها را به دست مى آورد. از نظر روانشناسى بچه دوساله فكر مى كند همه توانايى ها را به دست آورده و مى خواهد اين توانايى ها را در معرض ديد قرار دهد، به اين ترتيب هر كارى را كه به او مى گويند برعكس آن را انجام مى دهد، به همين دليل به سن دوسالگى سن دوهاى مخالف مى گويند.
رادفر ادامه داد: ما بايد بدانيم كه چنين رفتارى از سوى كودك جزو مسير طبيعى رشد اوست، بنابراين هرجا كه براى بچه خطرى نداشت بايد اجازه دهيم كه بزرگى خود را نشان دهد و خود تصميم گيرنده باشد. درصورت چنين برخوردى به شكل طبيعى پس از سه سالگى اين رفتار كم مى شود.
دكتر رادفر به بيش فعالى و نقص تمركز و توجه در برخى از كودكان اشاره كرد و گفت: پس از دوسالگى به بچه هايى برمى خوريم كه حركات اضافه دارند و زياد حرف مى زنند، اين علامت بچه هاى بيش فعال است. ممكن است اين كودكان تنها بيش فعالى داشته باشند و يا علاوه بر آن نقص تمركز و توجه هم داشته باشند.
وى ادامه داد: بچه هاى بيش فعال از نظر مغزى تفاوت جزيى با ساير كودكان دارند و لازم است علاوه بر درمان دارويى مشاوره نيز دريافت كنند.
وى روش درمان بيش فعالى را تكرار و جايزه به فواصل كوتاه مدت دانست و افزود: معمولا درمان بيش فعالى از پنج سالگى به بعد شروع مى شود، حدود ۸۵ درصد از بچه هايى كه دچار بيش فعالى هستند حتما بايد درمان را تا ۱۲ سالگى ادامه دهند، ۱۰ درصد تا ۱۸ سالگى و حدود ۵ درصد نيز به بيش فعالى دوران بزرگسالى مى رسند. اين استاد دانشگاه درمورد لكنت زبان اظهار داشت: لكنت زبان يكى از تظاهراتى است كه بنياد گفتار آمريكا مى گويد يك علامت است و يك بيمارى نيست كه مى تواند در اثر اضطراب ايجاد شود.
رادفر افزود: علاوه بر يافتن و كنترل كردن عامل اضطراب در بچه هايى كه دچار لكنت زبان شده اند، نبايد به هيچ عنوان چنين كودكى را دعوا كرد. براى بهبود چنين كودكى بايد حوصله و صبر زياد داشت تا او بتواند حرفش را بزند و حتى اگر هنگام حرف زدن كودك مى دانستيم كه چه مى خواهد بگويد بايد اجازه دهيم صحبتش را بكند.
وى رفتار ناشى از كنجكاوى جنسى را براى كودكان ۲ تا ۴ ساله امرى طبيعى در مسير رشد آنان توصيف كرد و گفت: درمورد اين رفتار كودكان تنها راهكار عدم توجه مثبت و يا منفى به چنين رفتارى است. در چنين مواقعى بايد با مشغول كردن كودك به انجام كار ديگرى او را از اين رفتار دور كرد.
