نقش غذاها در درمان اختلالات عصبى، آرامش بعد از توفان
1385/03/21
با توسعه شهرنشينى و بى تحركى ناشى از آن، استفاده از غذاهاى آماده و استرس، بيماريهاى اعصاب و روان رواج بسيارى يافته است. از اين رو توصيه مى شود با استفاده از غذاهاى سالم و تازه، نوشيدن آب به حد كفايت در روز (حداقل ٨ ليوان)، ورزش كردن و پرهيز از استرس و تنش به مبارزه با آنها برخيزيد. در زير به انواعى از غذاهاى مفيد جهت پيشگيرى و درمان برخى اختلالات عصبى رفتارى اشاره مى شود:
سوپ جو: خوردن سوپ جو در وعده صبحانه از ضعف حافظه به ميزان چشمگيرى جلوگيرى مى كند. البته اين اثر داراى پيش شرط هايى نيز هست از اين قرار كه حدود ٥٠ گرم سيب زمينى در تهيه سوپ به كار رفته باشد و شام سبك بوده و دير خورده نشده باشد.
جو دو سر: چه به صورت آرد شده يا به شكل حليم و آش، دارا بودن ساپونين، آلكالوئيدها، ويتامينهاى گروه B و فلاو نوئيدها به افراد دچار ضعف حافظه كمك مى كند. همچنين اثر آن در درمان افسردگى به اثبات رسيده است.
نانهاى سبوس دار (سنگك و جو): به دليل دارا بودن ويتامينB١ نقش بسيار مهمى در كاهش اضطراب دارد. نقش ويتامين B١ در كاهش اضطراب به اثبات رسيده است به حدى كه مصرف مكملهاى B١ (به شكل قرص) از يك هفته قبل از فعاليتهاى استرس زا (زايمان، كنكور، امتحان رانندگى ...) به عنوان درمان مورد استفاده قرار مى گيرد. همچنين اين ويتامين در ارتقاى هوش و تمركز نقش چشمگيرى دارد. استفاده از اين نانها به زنانى كه تحت فشار دوره پيش از قاعدگى هستند (PMS) توصيه مى گردد.
دانه هاى كنجد، سويا و سبزيجات برگ سبز تيره: موارد ياد شده غنى از چربيهاى امگا ٦ بوده كه براى عملكرد صحيح سيستم عصبى و درمان خستگى زودرس كارآمد هستند.
روغن آفتابگردان و جوانه گندم: به دليل دارا بودن ويتامين E از صدمات اكسيداتيو ايجاد شده توسط بتاآميلوئيدها در ساختمان سلول حمايت مى كنند و كاهش هوش را بهبود مى بخشند. زنانى كه دچار اختلالات پيش از قاعدگى هستند (PMS) با مصرف ويتامين E دچار تخفيف علائم شده اند.
مركبات: به دليل دارا بودن آنتى اكسيدانها، ويتامين C، آلفا و بتا كاروتن از اعصاب در برابر آسيبهاى ناشى از راديكالهاى آزاد محافظت مى كنند و براى رهايى از فشارهاى روحى و اضطراب و بى خوابى مفيد هستند. همچنين حاوى اسيد فوليك بوده كه براى عملكرد صحيح دستگاه عصبى لازم است، در بسيارى از موارد تنها نشانه كمبود اسيد فوليك احساس حزن است (اسفناج سرشار از اسيد فوليك است).
پوست پرتقال: پوست پرتقال موجود در بعضى خوراكيها و غذاها سرشار از منيزيم بوده و ضد استرس مى باشد.
شير كم چرب يا بدون چربي: براى حفظ، رشد و ارتقاى سيستم عصبى بسيار سودمند است، همچنين به دليل دارا بودن ويتامين B٦در بهبود عوارض ناشى از قاعدگى در خانمها و افسردگى و بدخلقى در مسنترها مفيد است. داراى كلسيم است كه در توليد آنزيمهاى درگير در پروسه هاى عصبى شركت مى كند.
بوقلمون، مرغ و ماكيان: اين مواد از منابع مناسب پروتئينى به حساب مى آيند، غذاهاى پروتئينى در عرض چند دقيقه دوپامين و اپى نفرين را بالا مى برند و به دليل دارا بودن تريپتوفان كه پيش ساز سروتونين است قادر به افزايش سطح اين ماده در مغز هستند، كه سروتونين از عوامل آرامش به حساب مى آيد. اين مواد منابع مناسبى براى حفظ قند خون در محدوده مطلوب بوده، از افسردگى پيشگيرى كرده و براى افراد مستعد ابتلا به بيماريهاى ناشى از تغيير فصل مفيد هستند.
ساردين، ماهيهاى چرب آبهاى عميق: فوايد آن شامل تامين اسيدهاى چرب ضرورى است كه براى تكامل سيستم عصبى و براى سلامت مغز و اعصاب لازم است و براى زنان حامله و شيرده بسيار توصيه مى شود و تاثير آن در زمان افسردگى به اثبات رسيده است و همچنين حاوى اسيدهاى چرب امگا ٣ است .
روغن زيتون، بادام، گردو و آوكادو: روغن زيتون بهترين روغن براى آشپزى است و همچنين مغزهاى بادام و گردو به شرط اينكه شور نباشند به دليل دارا بودن اسيدهاى چرب امگا٣ و امگا۶ براى حفاظت از سيستم عصبى و بهبود افسردگى به خصوص در زنان باردار و شيرده توصيه مى شود. (باورهاى قديمى وجود دارد كه مغزها به خصوص گندم بو داده مزه شير مادر را براى نوزاد مطلوب مى كند.)
گوشت قرمز: گوشتى كه چربى مضر آن گرفته شده باشد در محافظت از سيستم عصبى كارآمد بوده و براى ساختن رشته هاى عصبى مفيد است، داراى ويتامينهاى B٦ و B١٢ و سروتونين بوده و حاوى آهن است كه در درمان كم حافظه گى در كودكان و اختلال حواس در سالمندان بسيار كارآمد است. اين مواد تاثير چشمگيرى در درمان افسردگى و مشكلات حافظه از قبيل فراموش كردن زودهنگام مطالب و ارتقاى حافظه كوتاه مدت دارند.
زردچوبه: نرخ ابتلاى به آلزايمر در هند كمتر از آمريكا است و اين به دليل استفاده بيشتر هنديها از زردچوبه است. ماده موثر زردچوبه كوركومين است، اين ماده خاصيت آنتى اكسيدانى و ضدالتهابى داشته و رسوبات چربى آميلوئيدى را در مغز به نصف كاهش مى دهد، اين رسوبات عامل ايجاد آلزايمر هستند.
آب سالم و گوارا نه كلر زده: مصرف آب سالم و گوارا در موارد استفاده از غذاهاى اسيدى (محصولات حيوانى، ماهى، پنير...)، غذاهاى بسته بندى شده، پخته شده با ماكروويو و... به سلولهاى مغز كمك مى كند كه استرس ناشى از ورود اين مواد به بدن را كاهش بدهند، بنابراين مصرف حداقل ٨ – ٧ ليوان آب در روز توصيه مى گردد كه در موارد استرس اين مقدار افزايش مى يابد.
عسل: عسل اين موهبت الهى خوش طعم و سرشار از خواص تغذيه اى، ماده غذايى است كه در دين اسلام نيز مصرف آن توصيه شده است و مصرف آن به جاى شكر خصوصا در درمان افسردگى بسيار مفيد است، همچنين عسل در ارتقاى حافظه نقش چشمگيرى دارد.از آنجايى كه مواد غذايى هم وجود دارد كه اختلالاتى در بروز رفتارهاى عصبى به وجود مى آورد، بد نيست اشاره هم به مواد مضر داشته باشيم؛ موادى كه بايد از خوردن آنها اجتناب كرد يا مصرف آنها را به حداقل كاهش داد:
شكلات و پنيرهاى كهنه: سردردهاى ميگرنى كه ١٠ درصد از جمعيت جهان را درگير كرده است و در زنها شايعتر از مردهاست، در اثر استفاده از شكلات و پنير هاى كهنه تشديد مى شود. اين مواد با دارا بودن آمينهاى وازواكتيو (فنيل اتيل آمين و تيرامين) اين اثر را دارا هستند، بنابراين افرادى كه به ميگرن دچار هستند بايد از مصرف آنها اجتناب كنند. شكلات همچنين حاوى ماده اى به نام تئوبرومين است كه محرك اعصاب به شمار مى آيد.
شكر و شيرينيها: كربوهيدارتهاى تصفيه شده مثل شكر و شيرينيها باعث يك آرامش فورى ولى مقطعى و موقتى مى شوند و در واقع قند خون را به سرعت بالا برده كه متعاقب آن انسولين بالا مى رود و ممكن است قندخون را خيلى پايينتر از مقدار طبيعى بياورد، كه باعث ملال و خستگى مى شود.
فراورده هاى لبنى فرايند شده و غذاهاى فرايند شده آماده مصرف: اين مواد به دليل درگيرى در پروسه فرايندسازى و افزوده شدن مواد نگهدارنده و ادويه جات، بسيار محرك سيستم عصبى بوده و سلامت دستگاه عصبى را به مخاطره مى اندازد، كاهش مصرف اين مواد و جايگزينى آنها با غذاهاى تازه بسيار توصيه مى شود.
آرد سفيد: آردهاى سفيد و تصفيه شده و بدون سبوس به دليل دارا بودن گلوتن با شدت گرفتن افسردگى در ارتباط است، بنابراين اگر حذف شود بهتر است.
چاقي: رژيمهاى كاهش وزن نادرست (بسيار كم چربى) باعث مى شوند كه استفاده از پيش ساز سروتونين دچار اختلال شده و مقدار آن در بدن كاهش يابد كه زمينه ساز ابتلا به افسردگى است. همچنين افرادى كه از رژيمهاى غيراستاندارد استفاده مى كنند در به خاطر سپردن اطلاعات جديد دچار مشكل مى شوند بنابراين توصيه ما اين است كه اگر قصد كاهش وزن داريد حتما با يك متخصص در زمينه تغذيه مشورت كنيد.
چاى و قهوه: اين مواد حاوى كافئين هستند، كافئين هوشيارى را افزايش داده و خستگى را كاهش مى دهد ولى مصرف كافئين خيلى زياد مى تواند منجر به اضطراب و عصبانيت خيلى شديد، تعريق، افزايش ضربان قلب و فشار خون بالا گردد. همچنين مى تواند باعث بالا رفتن ترس و تغيير رفتار اجتماعى و اختلال در خواب شود. توصيه مى شود كه دفعات مصرف نوشيدنيهاى حاوى اين مواد (چاى، قهوه و نوشيدنيهاى كولادار) به ٧ – ٦ ليوان رقيق در روز محدود شود. هرگونه كاهش در مصرف كافئين مى بايستى به تدريج صورت گيرد، تا خطرات ناشى از عدم مصرف آن تقليل يابد.
سوسيس و كالباس و غذاهاى چينى: اين مواد و ساير غذاهايى كه به آنها طعم دهنده هايى با طعم گوشت يا (MSG) مونوسديم گلوتامات، فلفل و ساير ادويه جات محركت افزوده مى شود و طى پروسه فرايندسازى، چربيهاى مضر به آنها افزوده مى گردد، قادر به تشديد حملات ميگرنى هستند. غذاهاى چينى از آن جهت ذكر شد كه سندرمى دقيقا با همين نام وجود دارد به نام سندرم رستوران چينى كه به دليل افزودن مونوسديم گلوتامات به غذاهاى چينى (چيزى كه طعمى شبيه به گوشت ايجاد مى كند) باعث ايجاد سردردهاى ميگرنى مى گردد، بنابراين اين افراد با سابقه ميگرن بهتر است در مصرف غذاهاى اين چنين احتياط كنند.
