* * * :: Media

1385/03/20

نوجوانى از جمله دوره هاى پرالتهاب زندگى فرد است، كه حساسيتهاى زيادى را در خانواده و جامعه ايجاد مى كند.

كودكى كه تا ديروز همه امورش تحت كنترل والدين بوده و براى جزيى ترين مسأله نياز به حمايت و همكارى والدين داشته اينك پذيرفتن سخنان پدر و مادر برايش سخت است و در بسيارى مواقع به شدت تحت تأثير همسالان خود مى باشد.

از سوى ديگر پدر و مادرى كه تا كنون عادت داشته اند در مورد نحوه زندگى كودكشان تصميم بگيرند، اينك با مخالفت كودكان مواجه شده و پذيرفتن اين ناهماهنگى برايشان بسيار دشوار است و چه بسا منجر به كلنجار و تنش و حتى بگو و مگو ميان والدين و فرزندان مى شود.

دوره نوجوانى، دوره گذار از كودكى به بزرگسالى است و بى توجهى به فراز و نشيب آن چه بسا منجر به مشكلاتى غيرقابل جبران براى افراد بشود.

كودك مطيع ديروز، امروز مى خواهد كه ابراز وجود بكند و خود را در ميان جمع بزرگسالان بيابد. شايد پذيرفتن اين موضوع در مراحل اوليه براى بزرگسالان نيز چندان خوشايند نباشد و انتظار روزهاى گذشته را از كودك خود داشته باشند.

از سوى ديگر تغييرات ظاهرى و رسيدن به سن بلوغ منجر به توجه بيشتر نوجوان به وضعيت ظاهرى خود مى شود. تغييرات ظاهرى بدن، روييدن موهاى زايد و جوش هاى متعدد پوستي؛ تعجبى ندارد كه او وقت زيادى را جلوى آينه صرف كند!

اگر يك فرد جوان با اين تغييراتى كه در خود مى بيند خوشحال نشود، كه عده بسيار كمى از اين وضعيت راضى هستند، اعتماد به نفس او ضربه خواهد خورد.

والدين بايد تلاش كنند از مسخره كردن ظاهر نوجوانانشان خوددارى كنند، حتى اگر منظورى جز شوخى با او نداشته باشند. زيرا همين طعنه ها و حرفها باعث مى شود كه او آنها را به دل بگيرد و عميقاً سرخورده شود.

همچنين اشتباه است كه به آنچه نوجوانتان اهميت مى دهد، هر چند آن چيز براى شما احمقانه باشد، بى اهميتى نشان دهيد.

ممكن است او معتقد باشد كه بايد بينى اش را جراحى پلاستيك كند، در حالى كه از نظر ديگران بينى او هيچ ايرادى ندارد. شما مى توانيد همين نكته را به او متذكر شويد و سعى كنيد توضيح دهيد كه جزيياتى كه ما در مورد خودمان به آنها توجه مى كنيم، به ندرت مورد توجه سايرين قرار مى گيرد.

براى نوجوانان توضيح دهيد كه هر نوجوانى نگران ظاهر خودش است و عده كمى وجود دارند كه كاملاً از خودشان راضى باشند. با او از خاطره هاى دوران نوجوانى خودتان و نگرانى هاى مشابهى كه داشتيد صحبت كنيد (مثل جوش صورت) و بگوييد كه اكنون از آن مشكلات هيچ اثرى باقى نمانده و نگرانى شما كاملاً بى مورد بوده است.

روانشناسان معتقدند از نوجوانان تمجيد كنيد، اما در عين حال كنترل اين تعريفها را هم در دست داشته باشيد.

به رغم اين كه تحمل برخى رفتارها از سوى نوجوانان مشكل است، اما سعى كنيد كه كمتر از فرزندان خود انتقاد كنيد.

يكى از مشكلات پدر و مادر در اين دوره سنى نوجوانان بهم ريختگى و بى نظمى آنها است. والدين از اينكه مى بينند لوازم فرزندان در وسط اتاق و پذيرايى افتاده و يا ليوان و فنجان چاى چند روز در گوشه اتاق ته نشين شده، ظرف غذا چندين روز در كيف مدرسه مانده و كپك زده به شدت عصبانى مى شوند.

بهتر است ابتدا به ياد دوران نوجوانى خودتان بيفتيد. به احتمال زياد به ياد خواهيد آورد كه در آن دوران، نظم و ترتيب اهميت زيادى در زندگى شما نداشته است. حقيقت اين است كه نوجوانان نمى خواهند با شلختگيهاى خود شما را آزار دهند. گرچه ممكن است باور اين حقيقت سخت باشد. در واقع علت اصلى اين آشفتگى و شلختگى اين است كه ذهن و فكر آنها جاى ديگرى است.

يك نوجوان اسرار زيادى دارد و به همان مقدار هم از نگرانى و اضطراب زيادى برخوردار است و پس مانده انرژى احساسش آن قدر نيست كه بتواند در مورد رفتار روزانه اش به قدر كافى دقت كند كه مثلاً جوراب كثيفش را در ماشين لباسشويى بگذارد و يا وقتى جوراب تميز پيدا نكرد، پدر و مادرش را مقصر نداند و به آنها پرخاش نكند.

اسفنديار معتمدى، مؤلف كتابهاى درسى و كارشناس آموزش علوم در گفتگو با همشهرى با اشاره به دوره حساس نوجوانى مى گويد: دوره نوجوانى دوره اى از زندگى است كه بين سنين ۱۲ تا ۱۸ سال را شامل مى شود و تغييرات بدنى و روانى و عاطفى كه در نوجوانان بوجود مى آيد، آنقدر زياد است كه در برخى مواقع غيرقابل تصور است.

در اين دوره حساس از دوره حيات انسان، فعال شدن برخى غدد در انسان تغييراتى بوجود مى آورد، كه منجر به بروز رفتار و حالتهايى در فرد مى شود كه كاملاً غيرقابل پيش بينى است.

كودك بى مسئوليت ديروز اينك بايد در زمره بزرگسالان قرار بگيرد.

معتمدى، معتقد است: اگر نيازهاى نوجوان به طور طبيعى مورد توجه قرار بگيرد، از بروز آشفتگى جلوگيرى مى شود. والدين بايد بدانند كه نبايد به يك نوجوان با چشم كودك نگاه كنند و متوجه تغييرات روحى و جسمى او باشند.

آنچه در اين ميان از اهميت ويژه اى برخوردار است داشتن آگاهى و اطلاعات والدين از دوره بلوغ است. آنها بايد بدانند كه با يك موجود دائم در حال تغيير روبه رو هستند و وجود يك قانون ثابت در مورد او جواب نمى دهد. اين كودك ديروزى، امروز مى خواهد متكى به خود باشد. پاسخهاى كودكى در اين دوره برايش قانع كننده نيست. اگر بتوانيم كمك كنيم مى توانيم از بروز طغيانهاى اين دوره جلوگيرى كنيم.

كارشناس آموزشى نوجوانان در مورد مهمترين راهكارها براى مواجهه با اين گروه مى گويد: شناخت دوره نوجوانى از اهميت ويژه اى برخوردار است، شناخت تغييرات روانى، عاطفى و توجه به نيازها، در نظر گرفتن اين نكته كه نوجوانان بسيار مايلند مورد توجه اطرافيان و جامعه قرار بگيرند.

دانستن اين كه خواسته هايشان دائماً در حال تغيير است و نمى توان براى همه آنها نسخه اى واحد پيچيد.

بايد بدانيم كه افراد را مى بايست تك تك بررسى كرد و به خصوصيات و ويژگيهاى هر كدام به صورت جداگانه پرداخت.

معتمدى همچنين بر اين باور است كه در طول مسير نوجوانى تا دوره جوانى و بزرگى همراهى والدين از اهميت ويژه اى برخوردار است و نظارت و روشهاى تربيتى غيرمستقيم مى تواند بسيار مؤثر واقع شود. والدين و مربيان آموزشى بايد تلاش كنند كه نوجوانان را در محيطى كه قرار گرفته اند بشناسند و با توجه به آن شرايط راهكارهاى تربيتى ارائه دهند. آنچه كه در اين ميان از اهميت ويژه اى برخوردار است در نظر گرفتن برنامه هاى مشخص و مطابق با سليقه و خواسته نوجوانان است، به گونه اى كه به نكات تربيتى، ورزشى و روانى وى توجه شود. بى برنامگى هميشه منجر به بى نظمى و گاهى كجروى مى شود. جمله معروفى در اين باره وجود دارد كه مى گويد: «اگر فرزندتان را به كارى مشغول نكنيد، آنها شما را گرفتار مى كنند.»

اريكسون نيز مى گويد: «هويت ممكن است از دو راه منحرف بشود. ممكن است پيش از آنكه رشد كند تثبيت شود، يعنى پيش از موعد شكل بگيرد و يا اين كه بدون هيچ محدوديتى گسترش پيدا كند.»

برخى ديگر از كارشناسان امور تربيتى نيز در ارتباط با بى نظمى و آشفتگى نوجوانان بر اين باورند: كه معمولاً پدر و مادرها از راههاى مختلفى با اين مشكل نوجوانان كنار مى آيند، براى برخى از آنها مرتب كردن وسائل مربوط به نوجوانشان مسأله اى نيست و آن را دنباله همان مراقبت زمان كودكى مى دانند كه تا كنون با رضايت خاطر انجام داده اند. پدر و مادرهاى ديگر سعى مى كنند فرزندان جوانشان را به اطاعت دستورات و پذيرش مسئوليت بيشتر وادار كنند. صرف نظر از اينكه كداميك از اين دو ديدگاه و دو راهكار درست و كداميك غلط است، شكى نيست كه والدين نوع اول، مشاجره و درگيرى كمترى با فرزندشان دارند، اگر شما تصميم داشته باشيد كه نظم و ترتيب را به نوجوانتان بياموزيد بايد بدانيد كه بهترين راه آن است كه به آنها اجازه دهيد نتايج طبيعى اين نظم و ترتيب را تجربه كنند. در نتيجه آنها به سرعت درك خواهند كرد كه در آشفتگى و به هم ريختگى نمى توانند وسائلشان را پيدا كنند. گاهى اوقات هم متأسفانه ممكن است در مقابل مرتب كردن اتاقشان نسبت به والدين تندى نشان دهند. مشكل ديگر وقتى بروز مى كند كه پدر و مادر به عنوان حد و مرز، تميزى اتاق فرزند نوجوانشان را به او تحميل كنند. عاقلانه ترين راه اين است كه بپذيرند، آنجا محلى خصوصى براى اوست و وى حق دارد هر طور كه مايل است آنجا را اداره كند. تا زمانى كه در اتاق بسته است نبايد نگرانى داشته باشيد.

اگر بقيه خانه مرتب و تميز باشد نوجوان هم تصميم مى گيرد كه حداقل هر از گاهى اتاقش را تميز كند. در عين حال شما هنوز هم مى توانيد از او بخواهيد كه قسمتهاى ديگر خانه را كه همه اعضاى خانواده در آن سهم مساوى دارند، آشفته و به هم ريخته نكند.

همشهری

: منبع