«اضطراب» از جمله اختلالات روحى روانى است كه به دليل شيوع و گسترش آن در اشكال مختلف ميان همه سنين، با عنوان «بيمارى قرن» شناخته شده است.
دلهره و اضطراب آن چيزی كه هر روزه در روابط كاری، اجتماعی، تحصيلى و حتى در زندگى خانوادگى در ارتباط با موضوعات متفاوت تجربه میكنيم، به عقيده روانشناسان لازمه زندگى و باعث تلاش و تكاپو در امور روزمره انسان است.
بر همين اساس روانشناسان میگويند وجود استرس نشانه وجود فهم و شعور است و هر موجودى كه «فكر» داشته باشد با استرس و اضطراب نيز آشنا است زيرا وجود اضطراب زيانى براى انسان ندارد بلكه اين ترس از آينده و خطرهاى قريبالوقوع است كه مشكلاتى را به همراه دارد.
اما در اين ميان نبود شناخت از شرايط و فقدان اعتماد به نفس كافى براى افراد در مديريت، مشكلات و مسايل مختلف در اغلب موارد منجر به بروز اضطراب به شكل و شمايلى میشود كه خواب و آرامش را از انسان ربوده و همچون آفتى سلامت روانى و حتى جسمى را تهديد میكند.
در چارچوب تعاريف روانپزشكی: اضطراب حالتها و فشارهاى روحى و روانى است كه انسان را دچار سردرگمى میكند و به نوعى احساس نگرانى او را بالا میبرد.
به گفته آنان فرد مضطرب بیدليل و بیاراده اسير تخيلاتى است كه از ترس و تشويش ذهنى او نشاءت گرفته است.
يك روانپزشك در اين خصوص میگويد بيماريهايى از جمله استرس، وسواس، اضطراب و انواع ديگر، فشارهاى ناشى از عدم سلامت روح در انسان و بزرگنمايى مشكلات در ذهن فرد است.
دكتر محسن اعتمادزاده گفت: «اضطراب» مادر و پايه پيدايش ديگر بيماريهاى روحى روانى و يكى از شايعترين بيماريهايى است كه آثار فراوانى بر فرد و زندگى روزمره او بر جا میگذارد.
وى افزود: ضعيف شدن قدرت تطابق فرد با محيط از جمله آثار اضطراب است و تحمل فرد را در برابر استرسهاى وارده به شدت كاهش میدهد.
او گفت: از جمله آثار عمومى اضطراب میتوان به بیقراری، نگرانی، بدخوابى و مشكلات جسمى مانند اختلال در عملكرد دستگاه گوارش و دستگاه تنفسى اشاره كرد.
وى اظهار داشت: تفكرات و تخيلات متعدد بر سلامت روح و آرامش فرد تاثير میگذارند و موجب بیخوابی، بیاشتهايى و فقدان تمايل به انجام امور روزمره در وى میشود.
دكتر اعتمادزاده افزود: همه اين موارد در نهايت بر سلامت جسمى و نحوه عملكرد ارگانهاى زيستى فرد اثر منفى دارد.
وى گفت: تقريبا همه بيماريهاى روحى زمينه بروز بيماريهاى جسمى از جمله بيماريهاى قلبی، عروقى را فراهم میكنند، طبق آمارها علت بيش از ۷۰درصد بيماريهاى قلبى عروقى در ايران استرس و اضطراب شناخته شده است.
اين روانپزشك افزود: شناسايى و درمان هرچه سريعتر بيماريهايى از جمله استرس، اضطراب و افسردگى موجب جلوگيرى از پيشروى بيكارى و تنهايى در فرد و بروز عواقب جبران ناپذير میشود.
وى اظهار داشت: آگاهى از مهارتهايى كه با نام «مهارتهاى زندگی» مشهورند در جهت چگونگى مقابله با اضطراب و استرس وارده از جانب محيط بر فرد، بسيار كار ساز میباشد لذا آموختن آنها براى هر فرد و در هر سن لازم است.
يك فوق تخصص روانپزشكى نيز «اضطراب» را داراى تعاريف متفاوتى دانست و گفت: نخستين تعريفى كه از اين واژه در محدوده اختلالات روانشناسى قرار گرفت «احساس نگرانى در مورد يك خطر قريبالوقوع» بود.
دكتر نغمه مخبر افزود: اين خطر براى فرد به دو صورت شناخته شده در قالب دلهره و تشويش و به صورت نگرانى در مورد يك خطر ناشناخته كه آن را اضطراب مینامند وجود دارد.
وى گفت: در زمينه اضطرابهاى بيمارگونه دو نوع اضطراب به نامهاى "اضطراب نرمال" و "اضطراب پاتولوژيك" قابل اشاره است.
او افزود: اگر اضطراب يك محدوده نرمال داشته باشد به شكل دلهره است و در دو حالت جسمانى و ذهنى امكان بروز میيابد، در حالت جسمانى دلهره و اضطراب همراه با علايمى مانند تعريق و تپش قلب و سردى در انتهاى اندامها نمايان میشود.
وى گفت: اگر فرد در اضطراب تنها با حالات ذهنى دلهره مواجه باشد يعنى فقط يك نگرانى فكرى در مورد يك مساله ناشناخته داشته باشد، ديگر اين حالت اضطراب ناميده نمیشود بلكه تنها يك احساس نگرانى و دلهره است.
اين روانپزشك اظهار داشت: اضطراب اگر از نظر شدت و مدت زمان با واقعهاى كه شخص منتظر آن است هماهنگى و همخوانى داشته باشد «اضطراب معمولی» تلقى میشود.
وى افزود: اين نوع از اضطراب برانگيزاننده است و فرد را براى رويارويى با شرايط آماده میكند.
او گفت: غير از اين حالت را «اضطراب پاتولوژيك» مینامند و مرز ميان اين دو نوع اضطراب را میتوان با اعتماد به نفس از يكديگر مشخص كرد.
اين متخصص اعصاب و روان در ادامه گفت: شديدترين نوع اضطراب «اختلالات پانيك» است كه با نام «اختلال هراس» هم شناخته میشود.
وى افزود: در اين چارچوب فرد حملهها و دردهايى را دارد كه كوتاه و به شكل حاد و بدون پيش زمينه است و عموما ۲۰تا ۳۰دقيقه بيشتر طول نمیكشد و شدت آن به اندازهاى است كه احساس مرگ به فرد دست میدهد و پس از مدتى فروكش میكند.
او گفت: در فواصل بين حملهها فرد نگران حملههاى بعدى است و اين مرحله است كه با اختلال هراس شناخته میشود لذا فرد به مطب پزشكان عمومى و متخصصان قلب مراجعه میكند و كمتر كسى به اين نكته توجه میكند كه اين وضعيت يك اختلال اضطرابى است و نيازمند مراجعه به روانپزشك هستند.
دكتر مخبر افزود: از جمله اختلالات اضطرابى شايع ترسهاى بيمارگونه يا «فوبيا» است، اين اختلال نيز داراى دستهبنديهاى متفاوتى از جمله فوبياى اختصاصى (ترس از تاريكی، بلندى و...) و «فوبياى اجتماعی» يا ترس از نحوه قضاوت جامعه از فرد و ترس حضور يا صحبت كردن در جمع است.
ديگر متخصص اعصاب و روان نيز گفت: اختلالات اضطرابى منحصر به سن خاصى نيست و امكان بروز اضطراب بيمارگونه از سنين كودكى تا سالمندى كاملا محتمل است اما نوع اين اختلالات و دلايل بروز آنها كاملا متفاوت خواهد بود.
دكتر محمدعلى عرفانيان افزود: مهمترين اختلال اضطرابى در دوران كودكى «اضطراب جدايی» است كه ناشى از اختلافات شديد والدين و ترس از جدايى آنان و بیپناه ماندن كودك میباشد.
وى در مورد اختلالات اضطرابى شايع در سنين جوانى گفت: در اين سن بروز انواع اختلالات اضطرابى اعم از اختلالات فراگير، وسواس اجتماعى و فوبيا محتمل است لذا حد و مرز مشخصى براى آن نمیتوان قايل شد.
اين روانپزشك اظهار داشت: شيوع اختلالات اضطرابى در دوران سالمندى بيش از بالغين نيست اما در مقايسه با شيوع اختلالات اضطرابی، فوبيا و ترسهاى بيمارگونه بيشتر در اين سنين ديده میشود.
وى درباره تاثيرات اضطراب بر نحوه عملكرد فرد در جامعه هم گفت: اختلالات اضطرابى بيمارگونه همانند ساير اختلالات روانپزشكى كه بر كيفيت زندگى تاثير میگذارند بر روند زندگى و نحوه ارتباط فرد با دنياى خارج نيز به شدت اثر گذارند.
او افزود: لذت نبردن از زندگى و وضعيت موجود، گريزان شدن از ايجاد ارتباط با ديگر افراد جامعه به دليل ترس از وقوع يك خطر قريبالوقوع و عدم اطمينان نسبت به محيط و سرخوردگى به دليل از دست دادن تواناييهاى قبل (كه به دليل درگيرى و دلهره شديد ايجاد میشود) از جمله آثار بيمارى استرس و اضطراب است.
اين متخصص گفت: نكته مهم و نگرانكننده در مواجه افراد با انواع اختلالات اضطرابى «خوددرمانی» توسط داروهاى مختلف و آرامبخش است، استفاده از «بنزوديازپينها» كه بدون نسخه در اختيار افراد گذاشته میشود از جمله اقدامات شايع براى درمان اختلالات اضطرابى و استرسى است.
وى افزود: مصرف اين داروها بدون نظر پزشك و به صورت خودسرانه مشكلات متعددى را براى فرد ايجاد میكند.
او اظهار داشت: مصرف مواد مخدر براى رسيدن به آرامش از جمله ديگر راههاى درمان خودسرانه اين اختلالات است كه در دراز مدت منجر به تشديد وخامت اختلال و ايجاد مانع و مشكل بر سر راه درمان بيمارى توسط پزشك میشود.
اين متخصص اعصاب و روان با اشاره به آسيب حاصل از مصرف مواد مخدر به قواى جسمانى فرد گفت: روانپزشك در مواجهه با اين بيماران براى درمان، با دو معضل اختلال اضطراب و وابستگى به مواد مخدر روبرو است كه هر يك راه درمانى خاص خود را میطلبد ضمن اينكه مواد مخدر موجب ايجاد مقاومت بدن بيمار در برابر داروهاى آرامبخش میشود.
وى در خصوص راههاى درمان اختلالات اضطرابى افزود: اگر اضطراب در حد اختلالات اضطرابى بارز باشد و شخص زمينه آن را از سالها قبل داشته و اين روندى است كه به صورت طولانى مدت و همراه با تغييرات سيستم اعصاب مركزى ايجاد شده، درمان دارويى ضرورت دارد.
او در رابطه با موارد خفيفتر اختلال اضطراب اظهار داشت: در اين موارد به دليل قابل تحمل بودن وضعيت، بدون درمان دارويى و تنها با تغييراتى كه در نگرش فرد و تعديل و تنظيم اين نگرشها از سوى روانپزشك ايجاد میشود، میتوان فيزيولوژى بدن را براى مقابله با هورمونهاى استرسزا آماده كنيم.
دكتر مخبر فوق تخصص نوروسايكيترى هم با تاكيد بر اينكه علاوه بر اقدامات دارويى و روانپزشكى بايد عامل اضطرابزا تعديل شوند گفت: با درمانهاى دارويى آسيب بيولوژيكى ترميم و با درمان روانشناختى توصيه به ورزش و رژيم غذايى خاص كه منجر به مقاومت بدن میشود، از عوامل ايجاد و تشديدكننده اختلال جلوگيرى میشود.
وى با بيان اينكه موسيقى به دليل هارمونى كه دارد به نظمبخشى تواناييهاى انسان كمك میكند اظهار داشت: اين هماهنگى را میتوان به خوبى در طبيعت مشاهده كرد بنابراين نزديك شدن به طبيعت هم احساس خوشايندى را بر سيستم مركزى اعصاب القا میكند.
